ผู้ทำตู้คอนโทรลและผู้ผลิตเครื่องจักรในไทยมักเจอสถานการณ์นี้: แบบงานจากลูกค้าต่างประเทศระบุ "UL1015 18 AWG" แต่ร้านค้าในประเทศมีสต็อกเป็น THW-F หรือ H07V-K ขนาด 1.0 หรือ 1.5 ตร.มม. หรือกลับกัน คำถามจึงเกิดขึ้นว่าสายสองกลุ่มนี้ "ใช้แทนกันได้ไหม" บทความนี้อธิบายความต่างตามมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้คุณถามคำถามที่ถูกกับผู้ออกแบบหรือผู้ขาย
คำตอบสั้น: ไม่ควรสรุปว่า "แทนกันได้" โดยอัตโนมัติ สายทั้งสองกลุ่มอยู่คนละระบบมาตรฐาน คนละหน่วยขนาด และออกแบบมาสำหรับขอบเขตการใช้งานต่างกัน การเปลี่ยนสายควรเป็นไปตามแบบงาน ข้อกำหนดของลูกค้า และการอนุมัติของผู้ออกแบบหรือวิศวกรที่รับผิดชอบ ไม่ใช่การตัดสินจากพิกัดบนฉลากเพียงอย่างเดียว
สายสองกลุ่มนี้คืออะไร
UL1015: สาย AWM แกนเดี่ยว ตามมาตรฐาน UL 758
UL1015 เป็น "style" หนึ่งของ Appliance Wiring Material (AWM) ตามมาตรฐาน UL 758 เป็นสายแกนเดี่ยวฉนวน PVC สำหรับเดินสายภายในเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์ ตามหน้า style ของ UL สาย UL1015 มีพิกัด 600 Vac หรือ 750 Vdc อุณหภูมิ 80, 90 หรือ 105°C (ขึ้นกับผลิตภัณฑ์ที่ผู้ผลิตได้รับการประเมิน) และกำหนดความหนาฉนวนขั้นต่ำ (เฉลี่ย 30 mils หรือประมาณ 0.76 มม. สำหรับตัวนำ 30–9 AWG)
ข้อควรรู้สำคัญคือ UL 758 ระบุว่า AWM ใช้เป็น สายเดินภายในเครื่อง/อุปกรณ์ที่ติดตั้งจากโรงงาน (factory-installed wiring) และ ไม่ครอบคลุมสายที่เป็นประเภทอยู่ใน NEC และไม่ได้มีเจตนาให้ติดตั้งในอาคารตาม NEC ยกเว้นตามคำแนะนำการติดตั้งของผลิตภัณฑ์ปลายทางนั้น ๆ UL Solutions ก็อธิบายไว้ว่าสาย AWM จัดเป็น Recognized component ไม่ได้ถูกประเมินสำหรับการติดตั้งหน้างาน เว้นแต่เป็นส่วนหนึ่งของผลิตภัณฑ์ที่ Listed ทั้งชุด
ตามแค็ตตาล็อกของลาภอนันต์การค้า UL1015 พิกัด 600 V / 105°C ฉนวนหนา 0.78 มม. ดูตารางขนาดที่ สายไฟ UL 1015
H07V-K: สายแกนเดี่ยวไม่มีเปลือก ตัวนำอ่อน ตาม IEC 60227-3 / EN 50525-2-31
H07V-K เป็นสายตามระบบรหัสของยุโรป (HAR) ฉนวน PVC ตัวนำทองแดงอ่อน (class 5 ตาม IEC 60228) พิกัดแรงดัน 450/750 V อุณหภูมิตัวนำสูงสุด 70°C ผู้ผลิตระบุการใช้งานคือเดินในท่อ ราง และเดินสายภายในตู้สวิตช์บอร์ด/ตู้ควบคุม ตามมาตรฐาน IEC 60227-3 ซึ่งรหัส 60227 IEC 02 คือสายประเภทเดียวกันนี้
THW-F: ชื่อเรียกในไทยของ 60227 IEC 02 ตาม มอก.11 เล่ม 3-2553
ในไทย มอก. 11-2553 รับมาตรฐาน IEC 60227 มาใช้ สาย THW-F คือ 60227 IEC 02 (แกนเดี่ยว ไม่มีเปลือก ตัวนำอ่อน) พิกัด 450/750 V, 70°C ขนาด 1.5–240 ตร.มม. ส่วน THW คือ 60227 IEC 01 (ตัวนำแข็ง) ผู้ผลิตในไทยระบุการใช้งานของ THW-F ว่าเดินในช่องเดินสาย และใช้ต่อวงจรในตู้ควบคุมไฟฟ้า
สรุปคือ H07V-K กับ THW-F (60227 IEC 02) เป็นสายประเภทเดียวกันในมาตรฐาน IEC 60227-3 แต่ การที่สายนำเข้าชื่อ H07V-K ไม่ได้หมายความว่าสายนั้นมีเครื่องหมาย มอก. โดยอัตโนมัติ หากต้องใช้สายที่เป็นไปตาม มอก. ให้ตรวจเครื่องหมายและข้อมูลบนสายกับผู้ผลิตหรือผู้ขายเสมอ
ตารางเปรียบเทียบ
| หัวข้อ | UL1015 (AWM) | H07V-K | THW-F (60227 IEC 02) |
|---|---|---|---|
| มาตรฐานหลัก | UL 758 (AWM style 1015) | IEC 60227-3 / EN 50525-2-31 | มอก. 11 เล่ม 3-2553 (อิง IEC 60227-3) |
| ประเภทสาย | แกนเดี่ยว ฉนวน PVC | แกนเดี่ยว ไม่มีเปลือก ฉนวน PVC | แกนเดี่ยว ไม่มีเปลือก ฉนวน PVC |
| ตัวนำ | ตัวนำแข็งหรือฝอย | ฝอยละเอียด class 5 | ตัวนำอ่อน |
| พิกัดแรงดัน | 600 Vac / 750 Vdc | 450/750 V (U0/U) | 450/750 V |
| อุณหภูมิ | 80, 90 หรือ 105°C ตามที่ได้รับการประเมินและระบุ | ตัวนำสูงสุด 70°C | ตัวนำสูงสุด 70°C |
| หน่วยขนาด | AWG (kcmil) | ตร.มม. (1.5–240) | ตร.มม. (1.5–240) |
| ขอบเขตการใช้ตามมาตรฐาน | สายเดินภายในเครื่อง/อุปกรณ์ที่ติดตั้งจากโรงงาน (component) | สายติดตั้ง ท่อ ราง ตู้สวิตช์บอร์ด/ควบคุม | สายติดตั้งในช่องเดินสาย และต่อวงจรในตู้ควบคุม |
| การรับรอง/เครื่องหมาย | UL Recognized AWM (ตรวจสอบได้ที่ UL Product iQ) | ขึ้นกับผู้ผลิต/ประเทศ | มอก. (ตรวจเครื่องหมายบนสายและเอกสาร) |
ข้อมูลในตารางเป็นค่าตามมาตรฐานและเอกสารผู้ผลิตที่อ้างในหมายเหตุท้ายไฟล์ ค่าจริงของสายแต่ละม้วนต้องดูจากข้อความพิมพ์บนสายและเอกสารผลิตภัณฑ์
6 ความต่างที่ต้องรู้ก่อนคิดจะ "แทน" กัน
1) ขอบเขตการใช้งานไม่เหมือนกัน
UL1015 ถูกออกแบบสำหรับเดินสายภายในเครื่องหรืออุปกรณ์ ส่วน H07V-K และ THW-F เป็นสายติดตั้งตามมาตรฐานสายไฟฟ้าหุ้มฉนวน PVC ที่มาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าอ้างถึง หากงานของคุณเป็น การติดตั้งไฟฟ้าในอาคาร (เดินในท่อ/รางของอาคาร) ให้ใช้สายตามที่ มอก. และ มาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้าสำหรับประเทศไทย (วสท. 022001-22) กำหนด และให้วิศวกรผู้ออกแบบเป็นผู้ยืนยัน สาย UL AWM ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อทดแทนสายติดตั้งในอาคาร
2) พิกัดแรงดันเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้
UL1015 ระบุ 600 Vac ส่วน H07V-K/THW-F ระบุ 450/750 V (U0/U) ซึ่งเป็นวิธีระบุคนละระบบ ตัวเลข 600 กับ 750 จึงไม่ควรเอามาเทียบว่าสายใดสูงกว่า ให้ดูว่าวงจรของคุณใช้แรงดันเท่าใดและแบบงานระบุพิกัดอะไร
3) อุณหภูมิ 105°C ไม่ได้แปลว่า "รับกระแสได้มากกว่า" โดยอัตโนมัติ
พิกัดอุณหภูมิของ UL1015 บอกว่าฉนวนผ่านการประเมินที่อุณหภูมิตัวนำสูงสุดเท่าใด แต่ ความสามารถรับกระแส (ampacity) ของสายในงานจริงขึ้นกับขนาดตัวนำ วิธีเดินสาย จำนวนสายที่รวมกัน อุณหภูมิแวดล้อม และตารางหรือข้อกำหนดที่แบบงานใช้อ้างอิง (ในไทยคือ วสท. 022001-22 สำหรับงานติดตั้ง) ไม่ควรสรุปขนาดสายจากพิกัดอุณหภูมิ ให้ใช้ผลการคำนวณจากผู้ออกแบบ
4) AWG กับ ตร.มม. ไม่ตรงกันพอดี
ขนาด UL ระบุเป็น AWG ส่วน H07V-K/THW-F ระบุเป็น ตร.มม. และไม่มีขนาดที่เท่ากันพอดี ตัวอย่างพื้นที่หน้าตัดโดยประมาณ: 18 AWG ≈ 0.82 ตร.มม., 16 AWG ≈ 1.31 ตร.มม., 14 AWG ≈ 2.08 ตร.มม., 12 AWG ≈ 3.31 ตร.มม. (ดู ตารางเทียบ AWG เป็น mm²) นอกจากนี้ H07V-K และ THW-F ตามมาตรฐานเริ่มที่ 1.5 ตร.มม. จึงไม่มีสายเทียบกับ 18 AWG (0.82 ตร.มม.) หรือ 16 AWG (1.31 ตร.มม.) ในกลุ่มนี้ หากจะเปลี่ยนจาก AWG เป็น ตร.มม. แนวทางทั่วไปคือไม่เลือกขนาดที่มีทองแดงน้อยกว่าที่แบบกำหนด และให้ผู้ออกแบบตรวจสอบอีกครั้ง
5) ขนาดภายนอก โครงสร้างตัวนำ และขั้วต่อ
สายสองกลุ่มมีโครงสร้างตัวนำและขนาดภายนอก (OD) ต่างกัน เช่น UL1015 เบอร์ 18 AWG ตัวนำฝอย (41/0.160) มี OD ราว 2.80 มม. ตามแค็ตตาล็อกของเรา ขณะที่ H07V-K ตัวนำละเอียด class 5 เมื่อใช้กับขั้วต่อแบบสกรูหรือสปริง ผู้ผลิตแนะนำให้ใช้ปลอกย้ำสาย (ferrule) หากขั้วต่อไม่ได้รับรองสำหรับสายฝอยละเอียด ก่อนเปลี่ยนสายจึงควรตรวจ:
- ช่วง OD ที่ขั้วต่อ/เทอร์มินอล/ปลอกย้ำรองรับ
- พื้นที่ในรางสายและท่อ (duct fill)
- รัศมีโค้งงอขั้นต่ำและความแข็งของสายในจุดที่ต้องงอ
6) เอกสารรับรองและการตรวจสอบย้อนกลับ
UL AWM ตรวจสอบสถานะได้จากฐานข้อมูล UL Product iQ ด้วย UL file number ของผู้ผลิต ส่วนสายตาม มอก. ใช้เครื่องหมายและเลขที่ใบอนุญาตของ มอก. หากผู้ว่าจ้างหรือหน่วยงานตรวจสอบกำหนดเอกสารแบบใดแบบหนึ่ง การสลับกลุ่มสายอาจทำให้เอกสารที่มีไม่ตรงข้อกำหนด
สถานการณ์จริง: ควรเลือกอะไร
สถานการณ์ A: งานติดตั้งไฟฟ้าในอาคาร
เดินสายในท่อ ราง หรือช่องเดินสายของอาคารตามแบบวิศวกร → ใช้สายชนิดที่ มอก. และ วสท. 022001-22 กำหนดสำหรับงานนั้น เช่น 60227 IEC 01 หรือสายอื่นตามที่ผู้ออกแบบระบุ UL1015 ไม่ใช่ทางเลือกที่ควรตัดสินใจเอง เพราะ UL 758 ระบุว่า AWM ไม่ได้ออกแบบมาสำหรับการติดตั้งในอาคาร
สถานการณ์ B: เดินสายภายในตู้คอนโทรลหรือเครื่องจักร
คำตอบขึ้นกับ ข้อกำหนดของแบบงานและลูกค้า:
- แบบงานระบุเป็น UL / AWG / CSA (เช่นเครื่องจักรที่ผลิตตามข้อกำหนดตลาดอเมริกาเหนือ หรือ BOM ของลูกค้า) → ใช้ UL1015 หรือ style ที่ระบุ
- แบบงานระบุเป็น ตร.มม. / IEC / มอก. (ตู้ที่ผลิตตามมาตรฐานไทยหรือ IEC) → ใช้ THW-F / H07V-K หรือสายตามที่แบบกำหนด
- ถ้าต้องเปลี่ยนจากที่ระบุ → ขอให้ผู้ออกแบบหรือวิศวกรผู้รับผิดชอบอนุมัติเป็นลายลักษณ์อักษร พร้อมตรวจขนาด ampacity ขั้วต่อ และเอกสารรับรองที่ลูกค้าต้องการ
จากการสำรวจผู้จำหน่ายไทยบางราย พบว่าตู้ไฟฟ้าและงานสายคอนโทรลในไทยนิยมใช้สายตามมาตรฐาน มอก. และ BS EN เป็นส่วนใหญ่ เนื่องจากหน่วยขนาดเป็น ตร.มม. ตรงกับสายทั่วไปที่ใช้ในประเทศ ส่วนสาย UL มักพบในงานที่แบบหรือลูกค้ากำหนด เช่น เครื่องจักรส่งออก (ข้อสังเกตนี้ไม่ใช่ข้อมูลทางสถิติ)
สถานการณ์ C: เครื่องจักรหรือตู้ส่งออกไปต่างประเทศ
ตลาดปลายทางและมาตรฐานผลิตภัณฑ์ปลายทางของตู้หรือเครื่องจักร (รวมถึงข้อกำหนดของผู้ตรวจหรือลูกค้า) เป็นตัวกำหนดว่าต้องใช้สายประเภทใด ควรตรวจกับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ปลายทางและผู้ตรวจโดยตรง แทนการเดาจากชื่อสาย
เช็กลิสต์ก่อนเปลี่ยนสายระหว่าง UL1015 กับ H07V-K / THW-F
- แบบงานหรือข้อกำหนดของลูกค้าอนุญาตให้ใช้สายกลุ่มที่จะเปลี่ยนหรือไม่
- มีการอนุมัติจากผู้ออกแบบ/วิศวกรเป็นลายลักษณ์อักษรหรือไม่
- แรงดันใช้งานและพิกัดสายตามที่ระบุบนสายเหมาะกับวงจรหรือไม่
- ขนาดตัวนำ (AWG หรือ ตร.มม.) และ ampacity ตรวจสอบตามเงื่อนไขการเดินสายจริงแล้วหรือไม่
- OD และโครงสร้างตัวนำเข้ากับขั้วต่อ ปลอกย้ำสาย และรางสายได้หรือไม่
- สีและการระบุสายตรงกับข้อกำหนดของงานหรือไม่ (ถ้าเป็นสายกราวด์ ให้ตรวจข้อกำหนดสีตามมาตรฐานที่งานใช้)
- เอกสารรับรองที่ต้องมี (UL file number, เครื่องหมาย มอก.) ตรงกับสายที่ซื้อหรือไม่
- ข้อความพิมพ์บนสายตรงกับใบเสนอราคาและใบสั่งซื้อ
หากต้องการให้ฝ่ายขายช่วยเช็กรุ่น UL ที่ใกล้เคียงกับแบบงาน ดูวิธีแจ้งข้อมูลให้ครบที่ เช็กลิสต์ขอใบเสนอราคาสายไฟ UL
อ่านเพิ่มเติม: UL 1007 กับ UL 1015 ต่างกันอย่างไร, คู่มือเลือกสายไฟตู้คอนโทรล และสายรุ่น UL ทั้งหมดที่ สายไฟ UL (เปรียบเทียบ UL 1007 300 V / 80°C กับ UL 1015 600 V / 105°C ตามแค็ตตาล็อกของเรา)
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
UL1015 ใช้แทน THW-F ได้ไหม?
ไม่ควรสรุปว่าแทนกันได้โดยอัตโนมัติ UL1015 เป็นสาย AWM สำหรับเดินภายในเครื่อง/อุปกรณ์ตาม UL 758 ส่วน THW-F (60227 IEC 02) เป็นสายตาม มอก.11 เล่ม 3-2553 พิกัด 450/750 V, 70°C หน่วยขนาดต่างกัน (AWG กับ ตร.มม.) การเปลี่ยนสายต้องเป็นไปตามแบบงานและได้รับอนุมัติจากผู้ออกแบบหรือวิศวกร และงานติดตั้งในอาคารต้องเป็นไปตาม มอก. และมาตรฐานการติดตั้งทางไฟฟ้า (วสท.)
H07V-K กับ THW-F เหมือนกันหรือไม่?
เป็นสายประเภทเดียวกันตามมาตรฐาน IEC 60227-3 (รหัส 60227 IEC 02: แกนเดี่ยว ไม่มีเปลือก ตัวนำอ่อน 450/750 V, 70°C) แต่ H07V-K ที่นำเข้าไม่ได้แปลว่ามีเครื่องหมาย มอก. ให้ตรวจเครื่องหมายและเอกสารกับผู้ผลิตหรือผู้ขาย
UL1015 ทนอุณหภูมิ 105°C แปลว่ารับกระแสได้มากกว่า THW-F ใช่ไหม?
ไม่ใช่ พิกัดอุณหภูมิไม่ได้บอกขนาดกระแสโดยตรง ความสามารถรับกระแสขึ้นกับขนาดตัวนำ วิธีเดินสาย จำนวนสาย และอุณหภูมิแวดล้อม ให้ยึดผลคำนวณของผู้ออกแบบและตารางที่แบบงานอ้างอิง
18 AWG เทียบเท่ากี่ ตร.มม. และมีเทียบใน H07V-K ไหม?
18 AWG มีพื้นที่หน้าตัดประมาณ 0.82 ตร.มม. ส่วน H07V-K และ THW-F ตามมาตรฐานมีขนาดเริ่มที่ 1.5 ตร.มม. จึงไม่มีขนาดที่เท่ากันพอดี ให้ผู้ออกแบบเป็นผู้กำหนดขนาดที่เหมาะสม ดูตารางแปลงที่ ตารางเทียบ AWG เป็น mm²
สาย UL ใช้เดินในตู้คอนโทรลได้ไหม?
สาย UL AWM ถูกออกแบบมาสำหรับเดินสายภายในอุปกรณ์ และมักใช้ในตู้คอนโทรลตามที่แบบงานหรือผู้ซื้อกำหนด แต่ข้อกำหนดที่ต้องปฏิบัติขึ้นกับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ของตู้/เครื่องจักรและตลาดปลายทาง ควรยืนยันกับผู้ออกแบบหรือผู้ตรวจก่อน
ต้องการสาย UL1015 หรือให้ช่วยตรวจสเปกก่อนสั่ง?
ส่งแบบงานหรือรายการสาย (รุ่น ขนาด AWG สี จำนวน) มาให้ฝ่ายขายลาภอนันต์การค้าตรวจสอบสต็อกและทำใบเสนอราคา
- โทร: 099-656-7965
- อีเมล: sales@thaicables.com
- ออนไลน์: ขอใบเสนอราคา
ดูสาย UL1015 ได้ที่ /ul-wire/ul-1015/
หมายเหตุ: การเลือกชนิดสายสำหรับงานติดตั้งจริงควรให้วิศวกรผู้ออกแบบเป็นผู้ยืนยันตามมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
